Giữa miền quê thanh bình của xã Quyết Thắng, thành phố Hải Phòng, có một quần thể di tích mang đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của cư dân vùng đồng bằng Bắc Bộ - di tích đình, chùa Giang Khẩu. Trải qua hơn ba thế kỷ tồn tại cùng bao biến thiên của lịch sử dân tộc, nơi đây không chỉ là địa chỉ sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân địa phương mà còn là điểm đến hấp dẫn đối với du khách gần xa khi muốn tìm về cội nguồn văn hóa truyền thống. 1. Nơi lưu giữ hồn cốt của làng quê Bắc Bộ Tọa lạc tại thôn Giang Khẩu cũ, nay là thôn Giang Xuyên, xã Quyết Thắng, thành phố Hải Phòng, đình, chùa Giang Khẩu nằm trong hệ thống các di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu của thành phố Hải Phòng. Với không gian thanh tịnh, cổ kính, nơi đây từ lâu đã trở thành điểm dừng chân lý tưởng cho những ai yêu mến lịch sử, kiến trúc truyền thống và đời sống tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Theo các tư liệu lịch sử, đình, chùa Giang Khẩu được xây dựng từ năm 1648 dưới thời Hậu Lê. Khi mới hình thành, quần thể gồm hai ngôi đình được gọi là đình Trong và đình Ngoài. Các công trình được xây dựng theo kiến trúc truyền thống Bắc Bộ, hài hòa với cảnh quan tự nhiên, tuân thủ những nguyên tắc phong thủy cổ truyền, hướng nhìn ra dòng sông Thái Bình hiền hòa. Ngày nay, mặc dù đã trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo nhưng quần thể di tích vẫn giữ được những giá trị nguyên gốc quý báu, phản ánh rõ nét đời sống văn hóa của cư dân vùng đất ven sông từ nhiều thế kỷ trước. 2. Ngôi đình linh thiêng thờ các vị Thành hoàng làng Đình Giang Khẩu là nơi thờ phụng bốn vị Thành hoàng làng gồm: Đinh Lang Đại Vương, Nam Hải Đại Vương, Tứ Lương Đại Vương và Đổng Tĩnh Đại Vương. Theo truyền thuyết dân gian, đây là những vị thần có công giúp vua đánh giặc, bảo vệ đất nước, mang lại cuộc sống bình yên, no đủ cho nhân dân. Qua nhiều triều đại phong kiến, công lao và sự linh thiêng của các vị Thành hoàng được các bậc quân vương ghi nhận bằng ba đạo sắc phong hiện vẫn được lưu giữ tại di tích. Điều đặc biệt là đình Giang Khẩu còn bảo tồn được nhiều hiện vật quý có niên đại từ thời Hậu Lê. Trong đó nổi bật là Long đình cùng những hoa văn, họa tiết chạm khắc tinh xảo tại gian vọng cung, phản ánh trình độ nghệ thuật điêu khắc dân gian đặc sắc của cha ông. Bước qua cổng đình, du khách dễ dàng cảm nhận được không khí trang nghiêm, cổ kính và sự giao hòa giữa kiến trúc truyền thống với không gian làng quê yên bình. Mỗi nếp mái, mỗi bức chạm khắc đều kể lại những câu chuyện lịch sử đã đi cùng năm tháng. 
Đình Giang Khẩu, xã Quyết Thắng 
Bên trong đình, nơi thờ các vị thành hoàng làng 3. Ngôi chùa cổ hơn ba thế kỷ giữa miền quê thanh bình Nằm về phía Đông của đình là chùa Giang Khẩu - một công trình tâm linh cổ kính vẫn giữ được nhiều dấu ấn nguyên bản từ thuở khai sinh. Trải qua hàng trăm năm, ngôi chùa đã nhiều lần được nhân dân và các phật tử thập phương chung tay công đức tu sửa nhằm bảo tồn giá trị lịch sử và đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng. Dù được bổ sung thêm một số hạng mục mới, chùa vẫn giữ được vẻ đẹp thanh thoát, cổ kính vốn có. Bên trong chùa thờ Phật, Quan Âm Bồ Tát và nhiều pho tượng mang đậm nét nghệ thuật Phật giáo truyền thống. Không gian thanh tịnh với tiếng chuông chùa ngân vang tạo cảm giác bình yên, giúp du khách tạm gác lại những bộn bề của cuộc sống thường nhật để tìm về sự an nhiên trong tâm hồn. Phía trước chùa nổi bật với hai ngôi tháp cổ, nơi an táng nhục thân của hai vị hòa thượng từng trụ trì tại chùa là Giác Linh Hòa thượng và Sư Thúc Hòa thượng. Đặc biệt, Giác Linh Hòa thượng không chỉ là một nhà tu hành mà còn là người yêu nước. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ngài đã tham gia đoàn quân Nam tiến chiến đấu bảo vệ nền độc lập dân tộc và anh dũng hy sinh. Sau này, ngài được Nhà nước truy tặng danh hiệu Liệt sĩ. Câu chuyện về vị hòa thượng yêu nước đã trở thành niềm tự hào của người dân địa phương và làm tăng thêm giá trị lịch sử cho ngôi chùa cổ. 
Chùa Giang Khẩu, xã Quyết Thắng 4. Kho tàng di sản quý giá của vùng đất cổ Một trong những giá trị đặc biệt nhất của di tích đình, chùa Giang Khẩu là hệ thống văn bia cổ được các nhà nghiên cứu Hán Nôm đánh giá có giá trị lịch sử và khoa học cao. Những tấm bia đá trải qua hàng trăm năm vẫn còn lưu giữ nhiều thông tin quý về lịch sử hình thành làng xã, tín ngưỡng dân gian, quá trình xây dựng và trùng tu di tích. Đây được xem là nguồn tư liệu quan trọng góp phần nghiên cứu lịch sử vùng đất Quyết Thắng nói riêng và Hải Phòng nói chung. Mỗi hiện vật, mỗi tấm bia, mỗi sắc phong tại di tích đều là những chứng nhân lặng lẽ của lịch sử, kể lại hành trình dựng làng, giữ nước và gìn giữ bản sắc văn hóa của bao thế hệ người dân nơi đây. 
Các văn bia cổ còn lưu giữ tại Đình 5. Chứng tích của những năm tháng chiến tranh Không chỉ là trung tâm tín ngưỡng, đình Giang Khẩu còn ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử trong các cuộc kháng chiến của dân tộc. Nơi đây từng chứng kiến cảnh thực dân Pháp và tay sai bắt bớ, tra khảo người dân nhằm truy tìm cán bộ cách mạng. Hưởng ứng lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến năm 1946, nhân dân địa phương đã thực hiện tiêu thổ kháng chiến, phá bỏ đình Ngoài để ngăn bước tiến của quân địch. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, nhiều hạng mục tiếp tục bị tháo dỡ và xuống cấp theo thời gian. Tuy nhiên bằng tinh thần đoàn kết, lòng yêu quê hương và ý thức bảo tồn di sản, người dân Giang Khẩu đã chung sức phục dựng lại ngôi đình vào năm 2002. Năm 2019, di tích tiếp tục được thành phố Hải Phòng quan tâm hỗ trợ kinh phí tu bổ, tôn tạo, góp phần làm cho quần thể di tích ngày càng khang trang, bền vững và phát huy tốt giá trị trong đời sống cộng đồng. 6. Lễ hội truyền thống - Điểm hẹn văn hóa đầu xuân Nếu có dịp đến (Giang Khẩu) nay là Giang Xuyên vào đầu năm mới, du khách sẽ được hòa mình vào không khí tưng bừng của Lễ hội đình làng diễn ra vào ngày 9 và 10 tháng Giêng âm lịch hằng năm. Trong những ngày lễ hội, nhân dân địa phương cùng du khách thập phương tổ chức các nghi lễ dâng hương, tế lễ trang nghiêm để tưởng nhớ công đức các vị Thành hoàng làng. Bên cạnh đó là nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao truyền thống mang đậm bản sắc quê hương. Đây không chỉ là dịp cầu mong quốc thái dân an, mùa màng bội thu mà còn là cơ hội để du khách tìm hiểu sâu hơn về đời sống văn hóa, phong tục tập quán của cư dân vùng đồng bằng Bắc Bộ. 
Hình ảnh tại Lễ hội đình Giang Khẩu hàng năm 7. Điểm đến của sự bình yên và lòng thành kính Ngày nay, di tích đình, chùa Giang Khẩu không chỉ là di tích lịch sử - văn hóa quý giá của xã Quyết Thắng mà còn là điểm du lịch tâm linh hấp dẫn trên hành trình khám phá vùng đất Hải Phòng. Đến với Giang Xuyên, du khách sẽ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp cổ kính của những công trình hàng trăm năm tuổi, lắng nghe những câu chuyện lịch sử đầy tự hào, hòa mình vào không gian thanh tịnh của cửa Phật và cảm nhận sâu sắc những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Giữa nhịp sống hiện đại, đình, chùa Giang Khẩu vẫn như một miền ký ức bình yên, nơi lưu giữ hồn cốt quê hương và mở rộng vòng tay đón bước chân của mọi người tìm về với cội nguồn văn hóa dân tộc. 
|